Vibrasyonlu Çapak Alma ile Bantlı ve Fırçalı Çapak Alma Arasındaki Fark

İki Yöntem Kısaca

Vibrasyonlu ve bantlı çapak alma aynı sorunu farklı yoldan çözer. Vibrasyon parçaları bir kapta toplu hâlde işler. Bantlı ve fırçalı makine ise parçayı konveyörle tek tek istasyonların altından geçirir. Fark, çalışma prensibinden başlayıp parça boyuna, kenar sonucuna ve atığa kadar uzanır.

Baştan belirtelim: TFON vibrasyon makinesi üretmez. Sac ve plaka parça için bantlı ve fırçalı TFON Surfacer ile manuel TFON Lite Surfacer makinelerini üretiriz. Bu yazıda iki yöntemi, hangisinin hangi parçaya uyduğunu açıkça görebilmeniz için karşılaştırıyoruz.

Tablo iki şeyi net gösterir. Vibrasyon küçük parçayı her yönden işlemekte güçlüdür. Bant ve fırça ise büyük ve düz sac parçada, kalın çapakta ve sürekli akışta öne çıkar.

Sac parçada kontrol noktalarının listesi sac metal çapak alma sayfasındadır; hangi yöntemi seçerseniz seçin aynı noktalara bakılır.

Vibrasyonlu Çapak Alma Nasıl Çalışır?

Vibrasyon makinesi, içine parça ve aşındırıcı taş konulan bir kabı titreştiren makinedir. Kabın altındaki dengesiz ağırlıklı motor kabı sallar. Taşlar ve parçalar kap içinde dönerek birbirine sürtünür. Bu sürtünme kenardaki çapağı aşındırır, köşeleri yuvarlar ve yüzeyi değiştirir. Sektörde bu işe vibrasyon yüzey işlem de denir.

Makine Tipleri

• Çanak tipi: Dairesel kapta parça ve taş spiral hareketle döner. En yaygın tiptir; elekli modellerde parça taştan otomatik ayrılır.
• Tekne ya da lineer tip: Dikdörtgen tekne, uzun parçaları ve yüksek adetli hatları karşılar.
• Santrifüj disk: Dönen taban daha yoğun temas sağlar, küçük parçalarda çevrimi kısaltır.
• Döner tambur: Kapalı varil döner, parça ve taş içinde yuvarlanır.

Taş, Kimyasal ve Su

İşin sonucunu taş belirler. Seramik taşlar agresiftir, çelikte çapak alır. Plastik taşlar yumuşaktır; alüminyum, pirinç ve boyanacak yüzeyde kullanılır. Porselen taş ve çelik bilye parlatma içindir. Taşın biçimi de önemlidir: üçgen, silindir ve konik taşlar kenarlara ve köşelere farklı ulaşır.

Su ve kimyasal katkı taşı temiz tutar, yağı çözer ve parçanın kısa sürede paslanmasını önler. Çevrim bitince parça elekle taştan ayrılır, durulanır ve kurutulur. Aynı taş bir sonraki partide yeniden kullanılır ve zamanla aşınarak küçülür. Küçülen taş deliklere sıkışmaya başladığında değiştirilir.

Çevrim süresini parça, taş ve istenen sonuç belirler. Parçalar bu süre boyunca kapta bekler; iş parti parti ilerler.

Taş ile parça oranı da sonucu etkiler. Kapta parça çok, taş az olursa parçalar birbirine sürtünür ve iz bırakır. Oran genellikle taş lehine tutulur; bu yüzden kabın hacminin büyük kısmını taş kaplar. Aynı kaptan çıkan parça sayısı, kabın hacminden tahmin edilenden azdır.

Bantlı ve Fırçalı Makine Nasıl Çalışır?

Bantlı ve fırçalı makinede parça yatay bir konveyör üzerinde ilerler. Vakum ya da manyetik tabla parçayı konveyöre bastırır. Parça, üstteki istasyonların altından sırayla geçer ve her istasyon ayrı bir iş yapar.

• Zımpara bandı: Üst yüze ve dış kontura temas eder, kesimden kalan çapağı alır.
• Mop ve fırça: Esnek takım kenarı her yönden kavrar, delik ağızlarına ve iç konturlara ulaşır, kenara radyüs verir ve oksidi temizler.
• Ağır çapak alma diskleri: Plazma ve oksijaz parçasındaki kalın cürufu kırar.
• Satine: Görünür yüzeye düzgün ve yönlü bir zımpara izi verir.

TFON Surfacer'da bu istasyonlar R, B, C ve F harfleriyle gösterilir ve model koduna yazılır. 2510 gövde 1000 mm, 3013 gövde 1300 mm çalışma genişliğindedir. Bant hızı 0,6-4,0 m/dk aralığındadır. Makine çelik, alüminyum ve paslanmaz parçayı işler. Minimum parça ölçüsü, bağlama yöntemine ve parça geometrisine bağlı olarak 50 × 50 mm'dir.

Mop ve fırçanın sarf ölçüsü gövdeye göre değişir: 2510 gövdede Ø300 × 400 mm, 3013 gövdede Ø350 × 490 mm mop kullanılır. Ayrıntılar mop zımpara sayfasındadır. Fırçanın hangi kenara nasıl ulaştığını fırçalı çapak alma makineleri sayfasında ayrıca anlattık.

Bu yöntemin karakteri tekrarlanabilirliktir. İstasyon yüksekliği, baskı ve hız her parçada aynıdır. Onaylanan ayar reçete olarak kaydedilir ve parça tekrar geldiğinde çağrılır. Parça makineden çıktığında işlem bitmiştir; kurutma ya da taştan ayırma gerekmez.

Standart işlem tek yüzdendir. Bant ve fırça parçanın üstten ulaşabildikleri yüzeyini işler. Parçanın diğer yüzünde de çapak varsa parça çevrilip ikinci kez geçirilir. Bu, vibrasyonla aradaki en belirgin farklardan biridir ve kapasite hesabına baştan yazılmalıdır. İstasyon dizilimlerinin tamamını çapak alma ve kenar yuvarlama makineleri sayfasında bulabilirsiniz.

Parça Boyu ve Sac Kalınlığına Göre Seçim

İki yöntem arasındaki seçimi çoğu zaman parçanın ölçüsü yapar. Parça büyüdükçe ve inceldikçe vibrasyon zorlanır; parça küçüldükçe bantlı makinenin tutma sistemi zorlanır.

Vibrasyonda Ölçü Sınırı

Vibrasyonda parça kaba sığmalı ve kap içinde serbestçe dönebilmelidir. Büyük bir sac, kabın içinde dönmez; taşlar ona her yönden ulaşamaz. Kap büyütüldükçe makine, taş miktarı ve su tüketimi de büyür. Uzun parçalar için tekne tipi makineler vardır, ama geniş ve düz bir sac levha için vibrasyon pratik bir çözüm olmaktan çıkar.

İnce sac da ayrı bir sorundur. İnce ve geniş parça taşların ve diğer parçaların darbesiyle bükülebilir. Düzlüğü önemli bir parçada bu risk kabul edilemez.

Bantlı Makinede Ölçü Sınırı

Bantlı makinede sınır çalışma genişliği ve en küçük parça ölçüsüdür. TFON Surfacer 1000 ya da 1300 mm genişliğe kadar parçayı işler. Kalınlık uygulamaya bağlı olarak 120 mm'ye, parça ağırlığı gövdeye göre 500 ya da 600 kg'a kadar çıkar. Alt sınırda ise parçanın tabla tarafından tutulabilmesi gerekir; bu değer 50 × 50 mm'dir ve bağlama yöntemine bağlıdır.

Bu sınırın altında kalan çok küçük parçalar bantlı makinede tutulamaz ya da özel bir tutma düzeni ister. Bu parçalar için vibrasyon çoğu zaman daha doğru bir seçimdir.

Kısacası, avuç içine sığan kalın parçalar vibrasyona, avucu aşan düz sac parçalar bant ve fırçaya yakındır. Aradaki parçalarda kararı adet ve kenar şartı verir.

Adet ve Üretim Akışı

İki yöntem üretim akışını farklı biçimde etkiler. Vibrasyon bir parti işidir: parçalar toplanır, kaba doldurulur, çevrim bitene kadar bekler, sonra ayrılır, durulanır ve kurutulur. Bantlı makine ise sürekli akış işidir: parça kesimden gelir, makineden geçer ve bir sonraki istasyona gider.

Parti işinin avantajı, çok sayıda küçük parçayı operatörün tek tek dokunmasına gerek kalmadan işlemesidir. Bir kap dolusu parça aynı çevrimde biter. Operatör yalnız yükler, boşaltır ve ayırma ile kurutmayı izler. Küçük parçada parça başına operatör süresi bu yüzden çok düşüktür.

Sürekli akışın avantajı ise bekleme olmamasıdır. Lazerden gelen parça dakikalar içinde büküm ya da kaynağa hazırdır. Parça bir kapta partinin dolmasını beklemez. Kesim, çapak alma ve büküm aynı hızda aktığında ara stok azalır.

Sac parçada vibrasyonun bir yükü daha vardır: parçaların kaba yerleşimi. Birbirine yapışmaması ve çarpmaması için kap tam dolu çalıştırılamaz, parça ile taş oranı sınırlı tutulur. Bu da parti başına işlenen sac parça sayısını düşürür.

Kesimden sonra hemen büküme giden parçada bu fark daha da büyür. Lazer ve abkant arasına bir vibrasyon partisi girdiğinde parça yıkanıp kurumadan büküme gidemez. Bantlı makinede ise kuru parça doğrudan abkanta taşınır. Kesim sonrası işlem sırasını lazer ve zımba kesim parçaları sayfasında adım adım anlattık.

Bantlı makinede kapasiteyi konveyör hızı tek başına belirlemez. Parça besleme aralığı, ikinci yüz için çevirme ve kontrol süresi de hesaba girer. Geniş gövdede küçük parçalar yan yana dizilerek bir geçişte birden fazla parça işlenebilir. Bu, adet arttığında bantlı makinenin ölçeklenmesini sağlar.

Kenar Sonucu, Yüzey ve Delikler

Kenarın nasıl çıkacağı, iki yöntemi ayıran asıl konudur. Vibrasyon, taşın ulaşabildiği her kenarda küçük ve düzgün bir yuvarlama verir. Parçanın iki yüzü, dış kenarları ve iç kenarları aynı çevrimde işlenir. Bu, küçük parçada vibrasyonun güçlü yanıdır.

Yüzey de değişir. Taşlar yalnız kenarı değil bütün yüzeyi işler. Seçilen taşa göre yüzey matlaşır ya da parlar ve yönsüz bir görünüm alır. Yüzeyin korunması gereken bir parçada bu istenmeyebilir.

Bantlı ve fırçalı makinede yüzey ve kenar ayrı ayrı yönetilir. Bant üst yüzü düz ve yönlü bir izle işler. Mop ve fırça kenara radyüs verir; derinliği istasyon ayarıyla değişir. Satine istasyonu görünür yüzeye düzgün ve yönlü bir zımpara izi verir. Radyüs değerini genel bir makine özelliği olarak vermiyoruz; numune testinde sizin parçanızda ölçüp bildiriyoruz.

Deliklerde iki yöntem farklı davranır. Vibrasyonda taş, çapı taştan büyük deliğe girer ve delik kenarını işler. Taş çapına yakın deliklerde ise taş sıkışır ve parçadan tek tek çıkarılması gerekir. Bantlı makinede fırça delik ağzına ulaşır; delik duvarına ne kadar gireceği deliğin çapına ve fırçanın biçimine bağlıdır.

Kalın çapakta ve cürufta fark belirginleşir. Vibrasyon ince çapağı alır ama plazma ve oksijaz cürufunda çoğu zaman zorlanır. Bu tür parçada önce ağır çapak alma kademesi, ardından bant ve fırça çalışır. Cürufun neden ve nasıl oluştuğunu cüruf nedir yazısında ele aldık. Kenar yuvarlamanın ölçülmesi ve teknik resimdeki şart ile karşılaştırılması kenar yuvarlama sayfasında anlatılıyor.

Vibrasyonun Sac Parçada Sınırları

Vibrasyon birçok parçada iyi sonuç verir. Sac parçada ise kendine özgü sorunlar çıkar. Karar vermeden önce bunları bilmek gerekir.

1. Yapışma: Düz ve ince parçalar ıslak ortamda birbirine ya da kap duvarına yapışır. Yapışan yüzeyler taşla temas etmez ve işlenmeden kalır.
2. Çarpma izi: Parçalar kap içinde birbirine çarpar. Kenarlarda ezik, yüzeyde iz oluşur. Görünür yüzeyli parçada bu kusur kabul edilmez.
3. Bükülme: İnce ve geniş parça darbeler altında düzlüğünü kaybedebilir.
4. Taş sıkışması: Taşa yakın çaptaki delik ve dar kanallarda taş sıkışır, elle çıkarılması gerekir.
5. Atık su: Metal tozu, aşınmış taş ve kimyasal içeren su arıtılmadan atılamaz.
6. Kurutma ve pas: Islak çıkan karbon çeliği hızla paslanır; kurutma ve koruma adımı gerekir.
7. Gürültü: Çalışan kap yüksek ses çıkarır; ses kabini ya da ayrı bir alan gerekebilir.

Bu sınırların bir kısmı taş seçimi, parça ayırıcı ve kap düzeniyle azaltılabilir. Ancak geniş, ince ve görünür yüzeyli sac parçada sorunların çoğu yöntemin kendisinden gelir.

Kontrol sırasında vibrasyondan çıkan sac parçada özellikle üç yere bakın: parçaların üst üste geldiği yüzeyler, ince bağlantılı bölgeler ve küçük delikler. İşlenmeden kalan yüzey ve sıkışan taş en çok bu noktalarda görülür.

Bantlı makinede bu sorunlar oluşmaz, çünkü parça tek başına ve tablaya bastırılmış hâlde işlenir. Onun da sınırı vardır: tek yüz işler, çok küçük parçayı tutamaz ve kabın içindeki gibi her yöne ulaşamaz. Hangi sınırın sizin için önemli olduğunu parçanızla yapılan bir deneme gösterir.

İki Yöntem Birlikte Ne Zaman Kullanılır?

Birçok atölyede iki yöntem yan yana çalışır. Her biri kendi parçasını işler ve biri diğerinin yerini tutmaz.

• Küçük ve büyük parçanın karışık olduğu atölye: Bantlı makinenin tutamayacağı kadar küçük parçalar vibrasyona, düz sac parçalar Surfacer'a gider.
• Talaşlı ve kesim parçasının birlikte üretildiği atölye: Tornadan ve frezeden çıkan parçalar vibrasyonda, lazer ve plazma parçaları bantlı makinede işlenir.
• Kaba ve ince işin ayrıldığı hat: Kalın plakadaki cüruf ve çapak önce bantlı makinede alınır. Parça küçükse ve her kenarında düzgün bir yuvarlama isteniyorsa ardından vibrasyonda bitirilebilir.

İki yöntemi bir arada kullanan atölyede sarf ve atık da ayrı yönetilir. Vibrasyonun su arıtması ve taş stoğu, bantlı makinenin toz emişi ve bant stoğu ayrı kalemlerdir. İki hattın aynı parçayı işlememesi, bu maliyetlerin boşa çift yazılmasını önler.

Hangi parçanın hangi yönteme gideceğini belirlemek için parça listenizi ölçüye göre sıralayın. En küçük ölçünün 50 × 50 mm altında kaldığı parçaları ayrı işaretleyin. Kalanlar için kenar şartına, adede ve yüzey isteğine bakın.

Düşük adetli ve karışık işler için üçüncü bir yol da vardır: manuel makine. TF-M1 LITE H2: çift kafalı manuel çapak alma makinesi 3-200 mm kalınlıkta, 800 × 1300 mm vakumlu tablada çalışır. Diskler değiştirilerek çapak alma, kenar yuvarlama ve satine yapılır. Tüm yöntemleri tek tabloda görmek için çapak alma yöntemleri yazısına bakabilirsiniz.

Maliyet Karşılaştırması: Fiyatı Neler Belirler?

İki yöntemin maliyeti farklı kalemlerde yoğunlaşır. Karşılaştırma yaparken yalnız makine bedeline değil, işletme maliyetine de bakın.

Vibrasyonda Maliyet Kalemleri

Vibrasyon makinesinin fiyatını kabın hacmi, elekli ayırma, ses kabini, otomatik yükleme ve boşaltma ile kurutucu belirler. İşletmede taş tüketimi, kimyasal katkı, su ve atık su arıtma öne çıkar. Taşlar zamanla aşınır ve eksilen miktar tamamlanır. Arıtma tesisi ayrı bir yatırım ve bakım kalemidir.

Bantlı ve Fırçalı Makinede Maliyet Kalemleri

Bantlı makinenin fiyatını çalışma genişliği, istasyon sayısı, tutma sistemi ve otomasyon belirler. İşletmede zımpara bandı, mop ve fırça tüketimi, enerji, basınçlı hava ve toz emiş öne çıkar. TFON'un yayımladığı değerlere göre seramik zımpara 64 saate, Cubitron zımpara 80 saate, mop zımpara kullanıma bağlı olarak 1500 saate kadar dayanır. Surfacer en az 4 bar basınçlı hava ister.

Karşılaştırmanın doğru olması için hesabı parça başına yapın. Vibrasyonda bir partinin toplam maliyetini partideki parça sayısına, bantlı makinede saatlik maliyeti saatte işlenen parça sayısına bölün. İkinci yüz için gereken geçişi ve vibrasyondaki kurutma adımını da ekleyin.

Bantlı makinelerin fiyatını belirleyen faktörleri çapak alma makinesi seçimi ve fiyatı yazısında ayrıntılı anlattık. Sac parçanız için TF-RB-3013: 1300 mm çapak alma makinesi ile numune testi planlayabiliriz. Görünür yüzeyli parçada TF-RBF-3013: 1300 mm çapak alma ve satine makinesi daha uygun bir başlangıçtır.